Taksim Maskemi

Taksim meydanına ve bilhassa bahis konusu su tesisatına ismini veren güzel kargir bir binadır. Bu bina plânda sekiz köşeli bir menşur teşkil eden yan duvarlarla çevrilmiş ve üstü dâhilen basık bir kubbe ve haricen bir kesit mahrut şeklini haiz kârgir bir sakıfla örülmüştür. Bu safkın özengisi hizasında bulunan korniş, kısa mesafelerle teselsül eden mermer furuşlara basmaktadır. Bu furuşların alt kısmı hizasında kapının sağ ve soluna gelmek üzere mermerden iki adet zarif kuş evi meydana getirilmiştir. Maksemin duvarlarıyla sakıf kısmı küfeki taşı ile kaplanmış, kapının sağ ve solundaki vecihlere cephe ve yalakları mermerden mermerden birer çeşme tertip edilmiştir. Binanın dövme demirden şebekelere donatılmış dört penceresi vardır. Giriş kapısı içinde ikişer mısralık üç satır halinde tertip edilmiş bir tarih kıta’sını havi mermer bir kitaba mevcuttur.


Tarih Kıt’asının metni şudur:

Şehinşâh-î cihan Mahmûd Hanın Kevser-î lûtfu
Bu maskemden ederatşâna irvâ-yı ferah-zayi
Zehî bû maksem-î âb-î hayât-efzâ ki muhbirdir.
Cihandâr-î himem Sultân Mahmûd etti nev- bünyâd
1145
Bu ebhâ maksem-î âb-î zülâl-î Kevser-asâyı
1145
Buradan anlaşıldığına göre Taksim maksemi Birinci Mahmud tarafından 1145 Hicri senesine tekabül eden 1732/1733 miladi tarihinde yapılmıştır.
Giriş kapısının tam karşısındaki bir duvara gelmek üzere binanın içinde üç ayrı kola suyu taksim etmeğe mahsus mermerden bir sandık konulmuştur. Bu sandığın bölmeleri üzerinde bulunan pirinç lüleler her kola verilen suyun miktarını tayin etmeye yarar. Bu meyanda Tophane- Fındıklı kolu için 18 lüle, Beyoğlu-Galata kolu için keza 18 lüle ve Kasımpaşa kolu içinde 5 lüle derpiç edilmiştir. Maksemin iç kısmının sol tarafında üç basamakla çıkılan mermerden bir divan mevcuttur. Bu divan maskemi ziyaret eden mühim şahsiyetlerin istirahatına tahsis edilmiştir.
Tavan yağlı boya nakışlarla süslenmiş, duvarların her veçhinde pencere hizalarına gelmek üzere birer sivri kemerle tahdit edilmiş bulunan nişler yapılmıştır. Nişlerin en üst kısımlarından geçen bir korniş kubbe özengisi seviyesinde çepçevre binayı dolaşmaktadır.
Taksim sandığına gelen su, duvardan 14 santim çıkıntısı bulunan bir çörtenden akmaktadır. Bu çörtenin üstüne rastlayan duvar kısmı oymalı ve yaldızlı mermer plâklarla kaplıdır. Çörtenin üst kısmında bir beyitlik tarih manzumesi sağ ve solda da birer adet mensur kitabe mevcuttur.



Ortadaki tarih manzumesinin metni şudur:

Her gören Tahsin edüp gûyâ olur tarihîni
Maksem-î Sultân Mahmûd dürr-i yektâ- cedîd

Sol tarafındaki kitabe, Cezayirli Gazi Hasan Paşanın Kasımpaşa’daki Tersane ve Akbaba yokuşundaki çeşmelere verilmek üzere evvelce isale ettirdiği, 7 masura suya ilaveten Kaymakamlığı zamanında Topuzlu bendin, masrafı kendisi tarafından yapılmak suretiyle, yükseltilmesi ve tamiri mukabilinde Kasımpaşa sahilindeki Kalyoncu kışlasına üç masura tahsis ettirdiğini ve 1200 hicri senesi başında da(1785 miladi) bendi esaslı surette tamir ettirerek, Kalyoncu kışlası dışındaki çeşmelere ve civarına ayrıca 12 masura su isalesi hususunda müsaade aldığını ve bu suretle kendi namına yapılan hayrata topyekûn 22 masura su tahsis edildiğini ifade etmektedir.



Bu kitabenin metni aşağıdadır:

Hâlâ derya kapudanı Vezir-i mükerrem Cezayirli Gazi Hasan Paşa/ hazretlerinin tersane-i âmirede ve Akbaba yokuşunda ve Kasımpaşa/derununda müceddeden bina ve inşa buyurdukları Çeşmehay-ı müteaddidelerine/ icra olunan yedi masura ma-i lezizlerin sebat ve devamiyçin/işbu taksimin bendinin hengâm-ı kaimmakam-ı âli makamlıklarında emval-i/ mütevafire sarfiyle der[-ü] divarını terfi ve tanzim buyurduklarını ve dahi kasaba-i/ merkume sahilinde Kalyoncu asakirine mahsus kışlak-ı hümayuna icra olunan/ üç masura ve dahi işbu bin ikiyüz senesi evvaili tarihiyle bendi mezkûre def’a/temelinden zirve-i alâsına değin tamir[ve] evvel masarifinin üçü miktarı emval-i mütevafire/ ve mütekâsire sarfiyle tecdit ve tamir-i küllî ile tamir buyurduklarına binaen mütevellisi/inhasiyle ba hatt-i hümayun-i şevket- makrun ve ba hüccet-i şer’iyye kışlak-ı mezkûr/haricinde binasına muvaffak oldukları çeşme-i cedidelerine ve kışlak-ı/mezkûr derununa ve sair diledikleri mahalle icra buyurmaları şart/ ve tayini ile bir def’a dahi on iki masura ki mukaddem ve muahhar/daf’ai selasede ihsan-ı hümayun buyrulan cem’-an yirmi iki/masura ma-i lezizleri olduğunu vakt-ü zamaniyle beyan ve ifade/ zımnında işbu levha tahrir ve bu mahalle vaz’olundu. Sene 1200

Çörtenin sağ tarafındaki kitabe Sadrazam Yusuf Paşanın Valide Sultan menbaindan Kılıçpınar’ına kadar olan suyollarını tamir edip Taksim galerisine ilhak ettiği suya mahsuben evvelce sahip olduğu bir buçuk masuraya ilave olarak altı buçuk masura suyu Fındıklı, Salıpazarı ve Tophane’deki üç çeşme, sahilhane ve bir sebile tahsis ettirdiğini tespit etmektedir.

Bu kitabenin metni aşağıdadır:

Hâla mesned-aray-ı sadaret-i uzma erike-piray-ı Kübra Veizr-i âazm-ı bi-hemta/ sahib-ül-hayrat v’el hasanat devletlü inayetlü Yusuf Paşa yüssiru’llahü mayeizdü ma yeşa/ hazretleri hasbeten li’llahü tealâ bina ve ihyasına muvaffak oldukları sahilhane ve çeşme-i/ adidelerine icra için Sarıyer üzerinde Dutluk nam mahalde vaki Valide/ Sultan menbaından Kılıç pınarına gelince mürur-i eyyam ile küllüyen müşrif-i harab/ ve muattal olan su yolların ba izn-i hümayun-i şeref-makrun ve ba hüccet-i/ şer’iyye müceddeden ihya için altı buçuk masura masura su ihsan buyrulup/ mukaddema dahi hafr ile malik oldukları bir buçuk masura suya ilhaken/ cem’an sekiz masura su ile memlu ve müreşşah hazine-i âlidir./ Miyah-ı mezkureden müşarün ileyh hazretlerinin devlethane-i bi-hemtalarına/ bir masura ve kurbünde kâin çeşme-i Naziflerine iki masura ve Fındıklı/ cami-i şerifi kurbünde hamam ittisalinde müceddeden ihya buyurdukları sebilhanelerine bir masura/ ve çeşme-i naizflerine iki masura ve Çivici limanı kurbünde keynunet-i âlileri buyrulan/ çeşme-i cedidelerine iki masura ma-i leizz minval-i meşruh[üzere] tevzi ve taksim ve icra/ olundu. Fi sene ahdi ve mieyn ve elf.

Burada anlaşıldığına göre Yusuf Paşa’nın Fındıklı ve havalisindeki hayratına tahsis edilen suların isale tarihi 1201 Hicri senesine takabül eden Miladi 1786–1787 senesidir.

Taksim haznesi:

Taksim maksemi gbi iki yüz yirmi dört senelik bir mazisi olan bu hazne yıllık su deposu olarak inşa edilmiştir. Planda dıştan dışa 17,00 metre kadar bir genişlik ve 90,00 metre kadar bir uzunluğa haizdir. Dikdörtgen kesitli olmak üzere on iki çift gözden terekküp eder; ve bu gözlerin üstü manastır tolozu şeklinde bir sakıfla örtülmüş bulunmaktadır. Gözlerin içten içe eb’adı 6,21X 6,21 ve tabandan dolu savak hizasına kadar yükseklik de 2,95 m. olduğundan haznenin faydalı hacmi:
24X 6,21X 6,21X2,95= 2730 metre küpte ibaret olmuş olur.